CHP’nin vaatleri gerçekçi mi?

CHP’nin seçim beyannamesini açıklamasının ardından bu soru haklı olarak büyük tartışma konusu oldu. CHP’nin vaatleri ve ekonomik hedefleri fazlasıyla iddialı.  Sosyal demokrat bir partinin, yoksulluğun oldukça yaygın, gelir eşitsizliğinin de bir hayli yüksek olduğu bir ülkede geniş bir yeniden dağıtım programı açıklaması teamüllere aykırı değil. Ancak bu programın ciddiye alınması için ülke ekonomisinin olanak sınırlarını da fazla zorlamaması gerekir.

CHP’nin beyannamesinin demokrasi ve hukuk devletine yönelik kararlılığını çok destekliyorum. İktidara geldiği takdirde programının bu bölümünü  uygulamasıyla ekonomiye güç vereceğinden hiç kuşkum yok. Gelir desteği projelerinin bir bölümünü de çok yerinde buluyorum. Örneğin 400 TL kreş desteği, çeşitli burslar ve eğitim yardımları türünden destekler salt yoksullukla mücadele açısından değil, işgücüne katılımı artırmak ve eğitim düzeyini yükseltmek için de faydalı.

Buna karşılık şu üç konuda ciddi şüphelerim var: Kaynak sorunu, yardım yapılacak  grupların tanımı ve makroekonomik hedefler. Vaat edilen sosyal yardımlar o kadar geniş ki burada hatırlatmaya kalkarsam yerim kalmaz. Avrupa’da partiler çoktandır ekstra sosyal harcama vaat ettiklerinde mutlaka harcama miktarını tahmin edip nasıl finanse edeceklerini de ilan ediyorlar. CHP beyannamesinde bu rutini es geçince “Bu vaatler kaç para tutuyor ve nasıl karşılanacak?” sorusuna muhatap olmaya başladı.

İlk şok geçtikten sonra CHP’nin ekonomi yöneticileri rakamlar telaffuz etmeye başladılar. Genel başkan yardımcıları Selin Sayek Böke ve Faik Öztrak’a göre ihtiyaç duyulan ekstra kamu kaynağı 60 milyar lira (milli gelirin yüzde 3’ü) kadar. Maliye Bakanı Şimşek’in hesabına göre ise 130 milyar. 60 milyar bana düşük gözükmüştü. Ardından Öztrak önemli bir açıklık getirdi. Bu rakamın kısa vadede emekliye iki maaş ikramiyenin, 1,5 liraya mazotun ve aile sigortasının bedeli olduğunu söylüyor. Diğer vaatler orta ve uzun vaadeye yayılacak. Yine de milli gelirin yüzde 3’ü az para değil. CHP’ye göre büyük israf var. Ama anılan israflar (Saray, makam arabaları vb. harcamalar) 60 milyarın bir hayli altında kalıyor. Geriye iki kaynak kalıyor: Bütçe açığını yükseltmek (kamu borcunu artırmak) ya da vergi gelirlerini artırmak. Kısa vadede bu ikinci kaynak mümkün olmadığından bütçe açını artırmak yegane seçenek. Bu bir ölçüde (1,5 yüzde puan kadar) olabilir ama CHP bundan söz etmiyor.

Makroekonomik hedeflere gelince: ‘Ekonomik büyüme yüzde 6’ya çıkarılacak’ deniyor. Şahsen Türkiye’nin yüzde 5’in üzerinde büyüme olanağına sahip olmadığı kanaatindeyim. AKP bunu beceremiyor. CHP’nin nasıl becereceğini göstermesi yeterince makbul olurdu. Büyüme konusunda anamuhalefetin biraz fazla iddialı olması hoşgörülebilir. Yüzde 6 büyüme için yatırım-GSYH oranı yüzde 20’den 29’a çıkacak deniliyor. Aynı zamanda cari açığı da kapatacağız sözü verildiğinden tutarlı bir şekilde iç tasarrufların da yüzde 15’ten yüzde 30’a çıkarılacağı iddia ediliyor. Kusura bakmayın ama bu işi bilen hiç kimle tasarruf oranının iki katına çıkacağına inanmaz. Yüzde 30 bir yana, iç tasarrufların nasıl artırılacağına dair beyannamede öneriler de göremedim.

Sosyal yardım yapılacak gruplara gelince: Yerim kalmadığından bir çelişkiye değinmekle yetineyim. 17 milyon yoksuldan söz ediliyor. Kim bu yoksullar diye baktığınız zaman karşınıza “göreli yoksulluk” ölçütü çıkıyor. Bu ölçüte göre ortanca gelirin yüzde 60’ından daha az gelire sahip olanlar yoksuldur. Bu ölçütte yoksulluk tanım icabı sıfırlanamaz. Ancak azaltılablir. Dahası, bölgeler arası büyük gelir eşitsizlikleri nedeniyle bu ölçüte göre İstanbul’da çok az, Doğu’da çok yoksul vardır. Acaba CHP bunun farkında mı?

(Zaman, Nisan 2015)

A European socialist view of the CHP

A disagreement last week between Kemal Kılıçdaroğlu, leader of the Republican People's Party (CHP), and Hannes Swoboda, president of the Group of the Progressive Alliance of Socialists and Democrats in the European Parliament, has sparked a debate in Turkish politics.
Kılıdçdaroğlu and Swoboda The debate has mainly focused, quite naturally, on the reason for the clash itself. Readers may know this reason, but let me reiterate it briefly: Kılıçdaroğlu held a press meeting in Brussels during which he accused Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan of being a dictator, albeit of a lesser degree, like Bashar al-Assad. Swoboda described the comparison as unacceptable and said a bloody dictator who is killing his people cannot be compared to a democratically elected political leader, however justified the criticisms are. This clash is an episode that can be quickly forgotten, I believe. However, Swoboda's comments about the CHP that followed his criticism about the unfortunate comparison could play a critical role in the CHP's political future. Swoboda told Today's Zaman that he was hopeful and optimistic because there have been positive changes within the CHP since Kılıçdaroğlu became the leader of the party but said that Kılıçdaroğlu needs to show courage to say “no” to some people within his party who, he said, try to reverse the “progress” the CHP has achieved. Swoboda added that Europe would not welcome signs of the abandonment of social democratic values in the CHP. Moreover, according to the Hürriyet daily, after the meeting Swoboda declared, “A modern and progressive CHP is needed in order to take Turkey beyond the old rhetoric and toward a more democratic position where the Kurdish problem is solved, and the CHP should be more active instead of a deterrent in solving the problems Turkey is facing. Swoboda concluded by saying, “If the CHP wants to come to power, it has to change. The CHP should play a leading role in the drawing up of a new constitution and in finding a solution to the Kurdish problem. The CHP has to be a forward looking and a progressive party, not an old school one.” Swoboda's criticisms of the CHP are exactly the same ones expressed by social democrats inside and outside the CHP. Obviously, without naming them explicitly, Swoboda refers to the Kemalists in the CHP as “some people.” This “old guard” is not only opposed to the settlement process under way but has adopted a conservative position over the efforts to draft a new constitution, which include articles relating to the right to education in the mother tongue and a new definition of citizenship. These two critical issues constitute the keys of a definitive settlement that aims to integrate Kurds into democratic life. The Justice and Development (AK Party) is ready to make these radical changes and so is the social democrat side of the CHP but not the Kemalist faction. The differences in thinking between these two groups within the CHP recently became public knowledge following a declaration made by the social democrat faction about the settlement process as well as democratic reforms. Contradictory views among the representatives of the CHP at the parliamentary Constitutional Reconciliation Commission on the critical issues mentioned above are actually not a secret. Kılıçdaroğlu denies the existence of a fracture in the CHP and is desperately trying to hold together the two opposing factions within the party. Swoboda's comments and suggestions about the CHP not only make clear the confirmation by European Socialists of the existence of two opposing factions in the CHP but also their willingness to encourage Kılıçdaroğlu to clearly choose the social democrat camp and put the CHP on a progressive track. I am not sure that Kılıçdaroğlu will make such a choice soon. He will try to keep the party in one piece at all costs until the local elections in March 2014. However, at this point it remains unclear whether a lethargic CHP can avoid the division if the settlement process succeeds. In this context the rift between the two factions would be exacerbated and the CHP would be squeezed into a corner, obliged to make a choice. Swoboda's “intervention” in the domestic affairs of the CHP can accelerate the dénouement in one way or other.

CHP iktidar olur mu?

CHP’nin “yenilenme” kongresini izleyen günlerde basında en çok sorulan soru sanırım bu oldu. Benim yanıtım olumsuz, şimdilik. Birbiriyle bağlantılı iki nedenle: Birincisi seçim sistemi ile ilgili: Ak Parti’nin tek başına parlamento çoğunluğunu alması için CHP’ye 8-9 yüzde puan fark atması yeterli. Ama bu eşik CHP için en az 10 puan çünkü CHP daha ziyade büyük il ağırlıklı oya sahip. Milletvekillerinin illere dağılım kuralı küçük illeri kayırdığından CHP’ye daha büyük fark gerekiyor. Örneğin, CHP yüzde 40 oy alırken Ak Parti’nin de yüzde 30’a düşmesi gibi. Demek ki CHP’nin tek başına iktidara gelebilmesi için yüzde 25’lik oyuna 15 puan eklemesi, bu puanları da çok büyük ölçüde son seçimlerde oylarını Ak Parti’ye veren seçmenlerden aktarması gerekiyor.

Bağımsız seçmenler

2015’de CHP böyle bir performans gösterebilir mi? Bu noktada ikinci nedene geliyoruz. CHP’nin Ak Parti’ye oy vermiş 4-5 milyon seçmeni kendi saflarına çekebilmesi için benim “bağımsız seçmen” olarak adlandırdığım, seçim literatüründe “yüzergezer seçmen” olarak anılan ve ezici çoğunluğu son üç seçimdir Ak Parti’yi destekleyen bu seçmenleri ikna etmesi gerekiyor. Tabi elindekileri kaybetmemek koşuluyla.

Bu ikna operasyonu nasıl bir strateji gerektiriyor? Bu kolaylıkla yanıtlanacak bir soru değil. “Bağımsız seçmen” grubunun esaslı bir analizini gerektiriyor. Salt bu amaçla yapılmış bir anket yok ama mevcutların sunduğu bilgilerden “bağımsız” seçmeninin başlıca iki niteliğini ideolojilere (dindar muhafazakârlık, Kemalizm, sosyalizmvb) bağımlı olmaması ve ekonomik istikrara büyük önem vermesi olarak belirleyebiliriz. Bu grubun içine üst gelirliler kadar düşük gelirlilerin de girdiğini tahmin ediyorum.

İdeolojik bağ zafiyeti bu seçmenlerin önemli bir bölümü için demokrasi ve özgürlük sorununun fazla önemli olmaması demektir. Oysa bugünden 2015’e Ak Parti karşısında CHP’nin en önemli kozu demokrasi ve özgürlük olacak gibi duruyor; Ergenekon destekçiliğini bırakması, Anayasa yazımında en az Ak Parti kadar özgürlükçü ve çoğulcu pozisyonlar alması koşuluyla. Bu arada Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak da var. Ancak Ak Parti’yi alt etmenin yolu da Dimyat’tan geçiyor.

Doğru teşhis önemli

Dimyat’ta kaliteli demokrasi ve özgürlükten daha çok kaliteli ekonomi bulunuyor. Ak Parti 2002 Kasımında yüzde 34 oyu geleneksel merkez sağ ve solun ülkeyi 10 yıl boyunca krizden krize sürüklemesi sayesinde aldı. Buna karşılık 2007’de oylarını yüzde 46’ya çıkarmasının ardında ekonomik istikrar ve yüksek büyümenin sonucu düşen yoksulluk ve iyileşen gelir eşitsizliği vardı. CHP bunu bir türlü anlamak istemiyor. Geçen hafta Kılıçdaroğlu’nun Andrew Finkel’e Taraf gazetesinde verdiği röportaj ibretlikti. FinkelKılıçdaroğlu’na ısrarla Ak Parti’nin oylarını nasıl oluyorda sürekli arttırdığını soruyor. Kılıçdaroğlusorudan kaçmaya çalışıyor ama iyice sıkışınca Diyarbakırlıların kendilerine yeni hapishane vaat eden Ak Parti’ye nasıl oluyor da hala oy verdiklerinin araştırılması gerektiğini söylüyor. Absürd!

CHP’nin alternatif iktisat politikası konusunda da söylediği asgari ücretin gelir vergisi oranını yüzde 1’e düşürmek ve eğitim reformu yapıp yüksek teknolojili mallar üretmek. Umarım CHP’li ekonomistler asgari ücretin gelir vergisini yüzde 1’e düşürmenin yukarıya doğru yansımasını ve bunun kamu gelirleri üzerindeki etkisini iyi hesap ederler. Eğitim reformu tam anlamıyla tatsız ekonomik gerçeklerle yüzleşmekten kaçmanın bahanesi oldu. CHP halen üçte ikisi lise altı eğitime sahip işgücü ile bugün ve yarın ne yapabileceğimiz üzerine biraz kafa yorsa iyi olur. Aksi takdirde bağımsız seçmeni ekonomiyi Ak Parti’den daha iyi yöneteceğine ikna etmesi hayal olur.

Republican People's Party has no economic strategy

Republican People's Party (CHP) leader Kemal Kılıçdaroğlu last week gave a very informative interview to Andrew Finkel of the Taraf daily. The media has focused on Kılıçdaroğlu's comments about the theoretical profile of the CHP's future candidate for the 2014 presidential elections.
The person Kılıçdaroğlu described is an independent and popular personality, capable of challenging Recep Tayyip Erdoğan. This electoral strategy has naturally monopolized the columns, and no attention has been paid to Kılıçdaroğlu's answers to Finkel's questions regarding the CHP's approach to the economy. Now, these answers deserve careful analysis, since the performance of the CHP in the next elections will depend heavily on the credibility of its economic policy. Let me state at the outset, it is my sincere opinion that Kılıçdaroğlu's comments about the economic performance of the Justice and Development Party (AK Party) reveal the CHP's lack of understanding as to how the ruling party managed to increase its voter support from 34 to 46 percent in 2007, and further to 50 percent in 2011. As long as the CHP is unable to comprehend the reasons for this increase in popular support, it will be unable to formulate a consistent economic policy. Without such a policy, it cannot convince floating voters of its capacity to secure Turkey's stability and growth. Without the support of these floating voters -- indeed, free-minded voters who place importance on economic stability -- the CHP may see only a limited increase in votes as a consequence of setbacks faced by the AK Party due to domestic and international issues. It cannot hope to challenge the AK Party's incumbency. In the interview, Finkel pointed out the 8 to 9 percent economic growth over the past two years, and asked how Kılıçdaroğlu saw fit to challenge the economic policy of the ruling party. Kılıçdaroğlu responded that the average growth rate for Turkey between 1923 and 2002 was 5.5 percent, as compared with 5.7 percent during the AK Party's leadership. This, he said, is not an impressive performance. However, Kılıçdaroğlu is mistaken here. Firstly, you cannot compare these two time periods, for the simple reason that the rate of growth declines in the long run due to capital stock deepening. This is the rule of thumb in growth theory. Secondly, the average population increase was much higher between 1923 and 2002 than in the last decade, and consequently 5.7 percent growth yielded higher per capita income than the older 5.5 percent growth. This factor has a major impact on poverty, as I will discuss below. If Kılıçdaroğlu's argument was that Turkey's 8 to 9 percent growth is unsustainable as it has been based on domestic demand and fueled by external borrowing, reaching now a period of decline, this would have been fair criticism. But, rather, he argued that there are millions of people unemployed in this country, and meanwhile Turkey imports agricultural products. I do not want to spend a long time proving that these are totally irrelevant matters in judging the health of the economy. Let me simply say that Germany also imports a high quantity of agricultural goods, and that the unemployment rate in Turkey is currently lower than it was in 2002. Finkel was unsatisfied with this answer, asking, “According to you, how has the AK Party succeeded in increasing its electoral support from 34 percent to 49 percent?” The CHP leader began to state that there is no internal democracy in the AK Party, while it flourishes in the CHP. “But,” Finkel insisted, “how have they increased their votes?” Kılıçdaroğlu's answer is so absurd that it would not be out of place in an Ionesco play. This fact, he said, is yet to be sociologically analyzed, and further, the AK Party promised a new prison in Diyarbakır and did not see a decline in voter support -- this is not possible in a democracy! To my mind there is no mystery in the AK Party's success. Rapid economic growth, with some interruption during the most recent economic crisis, helped to decrease poverty and lessen financial inequality by increasing wage employment and per capita income. An implicit proof of this assertion is that the AK Party lost 8 percentage points, going from 46 percent to 38 percent, in the March 2009 local elections, a time when unemployment was at its peak and gross domestic product at its lowest. To convince the public that they are capable of implementing a successful economic policy, the CHP must first recognize the realities of the current situation. As I have always argued in this column, given the limitations of domestic demand-led growth, the Turkish economy risks becoming trapped in low growth if the government fails to implement productivity and cost-reducing reforms. The CHP should think seriously about these issues. The only policy suggestions emerging from the Kılıçdaroğlu interview concern decreasing income tax on the minimum wage to 1 percent, and the necessity of improving education in order to produce high value-added goods for export. I do not know if Kılıçdaroğlu is aware of the consequences of a tax rate decrease at the bottom of the rate structure. Decreasing income tax rates is rather a neoliberal policy, and Turkey faces the problem of tax evasion rather than with the rates themselves. Regarding education reform, who would not espouse its importance? But what will you do with a current labor force averaging seven years' schooling, until the reforms take effect, at the earliest, in 10 to 15 years?