Looking at the Kurdish issue from Diyarbakır

Last weekend I was in Diyarbakır with my friend and colleague Şahin Alpay. We were invited by Muhammed Akar, the president of the Olive Branch Peace Platform, a civil society association that encourages a pluralistic view, and by Selahaddin Eyyubi University, a recently established private foundation university. We met with representatives from almost all the political movements as well as with the civil society groups working on the Kurdish issue during our two days there. I must confess that I became aware of the fact that the political, social and cultural realties of the region are much more complicated than the simplistic view of considering the Kurdish issue essentially a settlement process between the Kurdistan Workers' Party (PKK) and the Justice and Development Party (AKP), or between Kurds and Turks. I will try to describe this complex reality and share my personal comments in the next few columns.

Let's start today with the current hot issue: the election of the president of the republic. It is no secret that I support Ekmeleddin İhsanoğlu, the joint candidate of the opposition. So, I was very curious to know how his candidacy is perceived in Diyarbakır. Well, the answer is, not very well. All my Kurdish interlocutors said they will not vote for Mr. İhsanoğlu, even in a second round.  I have been told that İhsanoğlu can only get the votes of Turkmen Alevi in the region. They particularly reproach İhsanoğlu for not condemning the Halepçe massacre while he was secretary-general of the Organization of Islamic Cooperation (OIC). He is perceived as an elite representative of the Turkish state and, moreover, as the candidate of the Nationalist Movement Party (MHP) rather than of the Republican People's Party (CHP).

On the other hand, the candidate of Peoples' Democratic Party (HDP), most likely to be Selahattin Demirtaş, has broad support; it is not limited to PKK sympathizers. Nonstop effort is being made to convince independent AKP voters to support the HDP candidate in the first round. The aim is obvious: to show Erdoğan the strength of the Kurdish cause and push him to take the demands of the Kurdish movement, like a general amnesty, education in the mother tongue and collective rights, more seriously. Preventing the election of Erdoğan in first round is the basic strategy in the region. I asked Abdullah Demirbaş, the previous mayor of Diyarbakır's Sur district, what the vote share of the HDP candidate might be and what voting behavior in the second round might look like. He answered that he does not expect more than 9 percent on Aug. 10 and that the HDP will either ask for a boycott of the ballot boxes or tell its electors they're free to vote how they wish in the second round. In these circumstances, I think that even If Mr. Erdoğan does not succeed in being elected in the first round, he will in the second.

As for the settlement process, one can see significant support for the cease-fire status. We have been told that in the last few months a regional power put great pressure on the PKK to break the cease-fire, but thanks to PKK leader Abdullah Öcalan's determination, a return to armed violence has been avoided. That said, beyond a non-fighting status, the way to reach a final solution to the Kurdish problem is far from clear. I was surprised to see how the goals and strategies differ according to various pro-Kurdish movements. Paradoxically, the PKK line asks for a “minimal program,” while other leftist, conservative or Islamic movements ask for a “maximal program.” During our meeting with the permanent members of the Democratic Society Congress (DTK), a kind of de facto parliament consisting of representatives of civil society associations and institutions close to the PKK, we were told that the recent legal framework announced by the AKP government is a very positive step but that the content is empty. It must fulfill three major basic measures: general amnesty -- including Öcalan -- the right to an education in the mother tongue and regional autonomy. I have to underline that this regional autonomy is not to be exclusively for “Northern Kurdistan” but a devolution embracing the entire country.

The right to an education in the mother tongue has become a red line for all Kurdish movements. Aside from this common demand, however, there are quite different views about the organization of collective rights and the institutional set up it requires. The Rights and Freedoms Party (Hak-Par), representing a coalition of old Kurdish socialist and democratic movements, Kurdistan Democratic Party (KDP), representing the historical conservative pro-Kurdish movement and which is close to Iraqi Kurdistan President Massoud Barzani's KDP, as well as some representatives of İslamist associations ask for a federal solution.

Saturday I will discuss the debate on suggested solutions for the medium and long term more comprehensively. 

AKP için en iyi strateji

Başkanlık ısrarı zarar veriyor

Başlığı gören okurlar, “AKP’ye akıl hocalığı yapmak sana mı kaldı?” diyebilirler. Şöyle yanıtlayayım: Mevcut konjonktürde hedefleri ve seçimleri doğru sıralamanın Ak Parti kadar Türkiye’nin de çıkarına olduğunu düşünüyorum. Türkiye’nin şu anda iki yaşamsal önceliği var: Barış sürecinin başarıyla noktalanması ve demokratikleşme. Bu iki öncelik birbirine yakından bağlı. Ak Parti’nin bir an önce seçim sistemi ve partiler yasasında reform yapması şart. Aksi takdirde Ak Parti’nin samimiyeti sorgulanacaktır. Ama bu reformlar barış sürecinin başarısı için yetmez. Türk milliyetçiliğine referanslardan temizlenmiş, ana dilde öğretimin önünü açan, aynı zamanda da bireysel hak ve özgürlükleri garanti altına alan yeni bir anayasaya ihtiyaç var. Buna bir de ertelenen ekonomik reformları eklemek gerekiyor. Kişi başına gelir artışı son dönemde durakladı. Ekonomi ‘orta gelir tuzağının’ eşiğinde görünüyor.

Başkanlık rejimi ertelenebilir

Ak parti sözcüleri aksini iddia etse de yeni anayasanın önünü başkanlık ısrarı tıkıyor. Aslında seçim sistemi ve partiler yasasını Ak Parti kendi çoğunluğuyla değiştirebilir. Ne yazık ki, başkanlık tartışması bu konulara da karıştırılmış durumda. Ak Parti’nin anayasacı sözcüleri seçim barajını başkanlık sistemi ile ilişkilendiriyorlar. BDP dahil tüm partiler başkanlık sistemine karışlar. Ak Parti’nin bu durumda 330’u aşan bir çoğunlukla kendi anayasa önerisini Meclis’ten geçirmesi olanaksız görünüyor. Oysa, Ak Parti pekala başkanlık rejimi hedefini genel seçimlerin sonrasına erteleyebilir. Bu durumda, BDP ile, hatta CHP’nin sosyal demokrat kanadı ile açık ya da örtük ittifak yaparak yeni anayasayı sonbaharda referanduma götürebilir. Bu arada seçim sisteminde köklü değişiklikler yapacağını varsayıyorum. Yani önce reformlar, yıl sonuna doğru yeni anayasa için referandum, sonra martta yerel seçimler, ağustosta da  cumhur başkanlığı seçimi.

Reformlar ve yeni anayasa yapmayı başarmış bir Ak Parti’nin seçimlerde  başarı şansı artacaktır çünkü barış süreci iyice olgunlaşmış olacaktır. Sayın Erdoğan, eğer istiyorsa, Ağustos 2014’de daha ilk turdan seçmenlerin yarıdan fazlasının desteğiyle Çankaya’ya çıkar. Bu noktada soru, hangi yetkilerle çıkacağıdır. İki seçenek var: Ya yeni anayasada halk tarafından seçilen cumhurbaşkanının yetkileri kimi Avrupa ülkelerinde olduğu gibi (Portekiz, Finlandiya, İrlanda vb.) parlamenter rejimdeki yetkilere indirgenir ya da bu konuya girilmez, mevcut yetkiler yeni anayasada da devam eder. Ak Parti başkanlık ısrarından vazgeçmeyeceğine göre - bu onların hakkıdır – sanırım ikinci seçenek tercih edilecektir.

Erken genel seçim

Cumhurbaşkanının mevcut yetkiler artı halk tarafından seçilmesi yürütmede iki başlılık yaratacağından bu sorunun zaten çözümlenmesi gerekiyor. Ak Parti cumhurbaşkanlığı seçimlerinin hemen ardından erken genel seçime gidebilir. Benim önerdiğim seçim sistemi reformunu yaparsa, mevcut seçmen desteğine bir de barış sürecinin ve yeni anayasanın bonusları ekleneceğinden, Ak Parti 330’u çok rahat aşarak yeniden iktidara gelir ve sistem tartışmasını isterse yeniden açarak istediği anayasa değişikliliklerini yaparak referanduma gidebilir. Kürt sorununu büyük ölçüde aşarak rahatlamış olan Türkiye yönetim sistemi meselesini başka konuları karıştırmadan ağız tadıyla tartışır. Sonuçta halk karar verir.

Erken genel seçimin bir başka yararı da, Ak Parti’nin seçimler nedeniyle ertelediği zorlu ekonomik reformları devreye sokması olacaktır. Türkiye ekonomisinin bu reformlar olmaksızın 2015’e kadar sorunsuz gidebileceğini sanmıyorum. Ekonomi, düşük, verimsiz ve dengesiz bir büyüme rejimine hapis olmuş durumda. Zaman iktidarın aleyhine işliyor. Benden söylemesi.

Beklemediğim hamle

Yeni anayasa ve başkanlık sistemi tartışması itiraf etmeliyim ki beklemediğim bir mecraya girdi. Yeni anayasanın eşitlikçi uzlaşma komisyonundan çıkamayacağı anlaşıldı. Böyle olacağı baştan belliydi. Bu tıkanma Ak Parti’nin başkanlık sistemi ısrarından kaynaklanmıyor. Vatandaşlık tanımı, ana dilde eğitimin önünün açılması, yerel yönetim yetkilerinin artırılması gibi kritik konularda MHP ile CHP’nin ulusalcı kanadının itirazları yeni anayasanın uzlaşmayla yapılmasını olanaksızlaştırıyor.

 

Öcalan ile görüşmeler gün ışığına çıkıncaya kadar şöyle düşünüyordum. Başbakan 2014’te Çankaya’ya çıkmakta kararlı. Ama aynı zamanda cumhurbaşkanlığını yürütmenin başı olarak ifa etmek istiyor. Yani hem cumhurbaşkanı hem de başbakan olmak istiyor. Bu da ancak bugünkü az başkanlık-çok parlamentarizm karışımı ikircikli sistemin başkanlık sistemine dönüştürülmesi ile mümkün. Oysa, Ak Parti’nin sandalye sayısı herhangi bir anayasa değişikliğini referanduma götürmeye yetmiyor.

Ak Parti-BDP uzlaşması mümkün

Bu durumda  aklıma gelen tek senaryo, Tayip Erdoğan’ın Haziran 2014’te cumhurbaşkanlığı seçimini ilk turdan yüzde 50’nin bir hayli üzerinde bir oyla kazanARAK, hemen ardından seçmen desteğinin verdiği rüzgarla Ak Parti’nin erken genel seçime gitmesi ve referandum çoğunluğu olan 330’u aşacak bir sonuç almaya çalışması şeklindeydi. Böyle olmadı. Ak Parti cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce Kürt sorununu silahlı çatışma boyutundan arındırarak demokrasi içine çekmeye karar verdi. Buna kısaca “barış süreci” diyoruz.

Bu sürecin olmazsa olmazları arasında yeni anayasanın yukarıda andığım kritik maddeleri var. Ak Parti’nin bu maddelerle ilgili önerileri BDP’nin önerilerinden uzak değil. Uzlaşma mümkün. Bu uzlaşmanın Ak Parti’ye oy kaybı açısından maliyeti, barış sürecinin başarısının getireceği oy kazancından daha düşük olacaktır. En azından ben böyle düşünüyorum. Bu hesap Ak Parti’ye başkanlık sistemi için yeni bir fırsat penceresi açtı. BDP başkanlık sistemine kökten karşı değil. Hatta yürütme erkindeki böyle bir sistem değişikliğini “özerkliğin” önünü açacak bir fırsat olarak görüyor. Ak Parti de başkanlığa karşılık güçlendirilmiş yerel yönetimler üzerinden Türkiye’nin zaten ihtiyacı olan ademi merkeziyetçiliği kabule hazır görünüyor.

Her şeye rağmen evet

Böyle bir uzlaşma demokrasimiz ve ekonomimiz için iyi mi kötü mü? Başkanlık sistemi ısrarı işin içine karışmamış olsaydı bu soruya vereceğim yanı, “mükemmel olurdu” şeklinde olurdu. Ancak terazinin diğer kefesinde başkanlık sistemi var. Bu konudaki görüşlerimi şöyle özetleyebilirim: Vesayet rejiminin yarattığı Çankaya krizi hiç hesapta olmayan yeni bir sorunun ortaya çıkmasına neden oldu: Halk oyuyla seçilen bir cumhurbaşkanı ile ne yapacağız? Kenan Evren’e göre tasarlanmış olan bugünkü ikircikli sistemde cumhurbaşkanı yürütmenin nispeten etkili bir parçası. Buna bir de halk desteğini eklerseniz, cumhurbaşkanı ile başbakan arasında “memleketi kim idare edecek” kavgasının çıkması çok muhtemel. Önümüzde iki yol var: Ya başkanlık-yarı başkanlık sistemine geçeceğiz, ya da cumhurbaşkanın yetkilerini parlamenter sisteme uyduracağız. Cumhurbaşkanını halkın seçmesi buna engel değil. Halkın seçtiği cumhurbaşkanına sahip olan Avusturya, Finlandiya, Portekiz, Bulgaristan gibi ülkeler aynı zamanda parlamenter sisteme sahipler. “Türk tipi başkanlık” sistemi ise bana göre hem gereksiz, hem de tarafsız yargı ve güçlü yerel yönetimlerle dengelenmezse tehlikeli.

“Peki sonuç olarak ne diyorsun?” diye sorabilirsiniz. Geçen sefer “yetmez ama evet” demiştim. Bu kez “her şeye rağmen evet” derim. Türkiye Kürt sorununa ilişkin önüne gelen fırsatı şu veya bu nedenle tepme lüksüne sahip değil.  

Bid for regional power could be realized through peace

Murat Bozlak, a deputy from the pro-Kurdish Peace and Democracy Party (BDP), was quoted in an interview with the Taraf daily on Jan. 13 as saying: “Turkey, after solving the Kurdish issue, will become a serious power in the Middle East. …The whole world knows that the faces of Kurds in Iraq and Syria as well as in Turkey are turned towards Ankara. The Middle East is being shaken by an earthquake. … Order cannot be established in this region without solving the problem of 40 million Kurds. If Turkey solves this problem, it will become a very serious power.”
Kurdish deputy Murat Bozlak This kind of statement from a member of the Kurdish national movement is not the first but it is, for sure, the most clearly expressed, at least to my knowledge. The ambitions of the ruling Justice and Development Party (AK Party) leaders who toy with the idea of a Turkey that is a main regional power capable of bringing order to its troubled region is well known. I have already discussed in this column the economic prerequisites of this ambition. I do not want to come back to them. I can simply reiterate that a fairly high and sustainable growth not based largely on exports but also on productivity and innovation that is capable of at least controlling the unemployment level is necessary but not enough. The Kurdish problem must absolutely be solved not only for political reasons but also for economic purposes if Turkey wishes to become a real regional power capable of reshaping the Middle East. Indeed, the Kurdish problem constitutes a fetter for Turkey, threatening its political as well as economic stability. I would like to make here a digression regarding the word “solution.” I do not believe that the Kurdish problem will have a final solution even in the medium term. The new institutional setup for Turkey, as well as within the region, regarding political and cultural rights for Kurds will be an evolutionary process that will take decades. The “solution” we are talking about should be understood as the end of the armed clash, which not only envisions the disarming of the terrorist Kurdistan Workers' Party (PKK), and at the same time, the continuation of the political combat under democratic rules which supposes, of course, a regime really deserving of a “democratic” epithet. Coming back to our purpose, I must say that I agree with the approach of Bozlak, who puts the Kurdish problem in a larger context. Since the strategic shift initiated by Ankara concerning Iraqi Kurdistan, the borders of the Kurdish problem specific to Turkey have been enlarged to the whole Kurdish area in the Middle East. Starting a new process of dialogue with Abdullah Öcalan, the leader of the PKK who is jailed in İmralı Prison, the Turkish government was certainly aware of the regional dimensions of this problem since Ankara's strategic rapprochement with the Kurdish Regional Government (KRG) and since the Syrian upheaval. Let me reiterate at this point that Öcalan had told his brother, Mehmet Öcalan, who visited him two weeks ago, that the Democratic Union Party (PYD), an armed Kurdish movement in Syria close to the PKK, must collaborate with the Free Syrian Army against Bashar al-Assad. The process of economic integration, including energy trade, with northern Iraq is crucial for Turkey for economic as well as political reasons, but it cannot be achieved without establishing peace and satisfying the demands for democratic rights for Kurds within Turkey. Nechirvan Barzani, the prime minister of the KRG, during a conference held in Arbil a month ago in which 800 leaders from key international energy operators were present, estimated that northern Iraq had reserves of oil and gas amounting to 45 billion barrels and 3 trillion cubic meters, respectively. Currently, the oil fields of northern Iraq produce barely 250,000 barrels per day and nothing with regards to natural gas. According to Barzani, the KRG is on track to export 1 million barrels of oil a day by 2015 and 2 million by 2019. If these forecasts are realized, the oil revenues of the KRG will multiply eightfold within years. What historic irony! Turkey, which had only a few years ago considered the Kurdish autonomous region in Iraq a major threat to its national unity, now considers it a strategic partner. Iraq this year became Turkey's top trading partner, taking over the spot from Germany. Most Turkish exports are directed to northern Iraq. If Turkey can find a political solution to its Kurdish problem, I believe the Kurdish oilfields will definitely be the main factor reshaping the region and that a new era will begin in the Middle East.