Radikal etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster
Radikal etiketine sahip kayıtlar gösteriliyor. Tüm kayıtları göster

3 Ekim 2012 Çarşamba

Vizyonda ekonomik reformlar yok


Ak Parti genel başkanı Tayip Erdoğan’ın kongre konuşmasının duygusal ve hamaset yanının ağır bastığı, siyasal içerik açısından ise zayıf kaldığı konusunda çok geniş bir görüş birliği var.  Buna karşılık “Ak Parti 2023 Siyaset Vizyonu” başlıklı 70 sayfalık ‘manifesto’ iddialı hedefler ve kapsamlı reform önerileri içeriyor. Şahsen manifestoyu ciddiye alma taraftarıyım.

 Manifesto demokrasimizin  sağlamlaşması ve derinleşmesi bakımından çok önemli siyasal reformlar içeriyor. Siyasal partiler yasasının demokratikleştirilmesi, seçim sisteminde köklü değişiklikler yapılması, Kürtçe’nin savunmada ve kamu hizmetlerine erişimde kullanılabilmesi, darbe mevzuatının ilgası ile birlikte askeri okullarda eğitim mevzuatının demokrasi ilkeleri ışığında gözden geçirilmesi... Liste uzayıp gidiyor.

İddialı ekonomik hedefle

Siyasal reformlara sözüm yok. Bundan böyle bu vaatlerinin yakın takipçisi olacağız. Yeri geldikçe bu konularda topa girmeye de hevesliyim. Ancak ekonomi alanında manzara oldukça farklı. 2023’e yönelik bir dizi iddialı hedef var ama bu hedeflere ulaştıracak net ve tutarlı bir yol haritası yok. GSYH en az 2 trilyon dolara, ihracatımız 500 milyar dolara çıkacak, kişi başına gelir 25.000 dolara yükselecek, işsizlik oranı yüzde 5 düşerken, istihdam oranı en az yüzde 50’ye, kadınların işgücüne katılımı da yüzde 38’e çıkacak. Yoksu kalmayacak, kayıt dışılık yüzde 15’e geriletilecek

İyi güzel de bunlar nasıl gerçekleştirilecek? Hedefler afaki değiller, ama mevcut gidişatla da ulaşılabilir değiller. GSYH’dan başlayalım. Yıl sonu GSYH’nı 760 milyar dolar kabul edebiliriz. 2023’de 2 trilyon doları yakalamak için her yıl dolar bazında yüzde 9 büyümek gerekiyor. TL’nin mevcut değerini normal kabul edelim ve her yıl verimlilik artışı etkisinden kaynaklanacak 1 yüzde puan değerlenmeyi düşelim. Yüzde 8 büyüme ediyor. Yıllık yüzde 2 dolar enflasyonunu da düşelim, 2 trilyon için son tahlilde yüzde 6, bilemedin yüzde 5 reel büyüme gerektiği ortaya çıkıyor. 2 trilyona ulaşırsak, 500 milyar dolar ihracat ile kişi başı 25 bin dolar gerçekçi duruyor.

Tüm yollar yüzde 5 büyümeye çıkıyor


Ne yazık ki, böyle bir büyüme şimdilik ufukta gözükmüyor. Ama mümkün. “Nasıl derseniz?” yanıt hiç karmaşık değil. İhracata dayılı, yani ihracatın her yıl ithalattan daha hızlı arttığı bir büyüme rejimi gerekiyor. Yani bugünkü büyüme rejiminin 11 yıl daha devam etmesi gerekiyor. Oysa sorun herkesin malumu. Bugünkü büyüme istenilen nitelikte ama çok düşük: Yüzde 3 civarında. Bunu yüzde 5’e yükseltmemiz için sanayinin rekabet gücünü arttırmamız şart. Manifestoda buna dair sadece daha çok Ar-Ge ve daha fazla eğitim vaadi var. Bunlar gerekli ama yetmez. Mutlaka işgücü ve enerji piyasalarında maliyetleri düşürecek, verimliliği artıracak reformlar gerekiyor. Ama manifestoda bu reformlardan bahis yok.

İşgücü piyasası hedefleri için de aynı durum geçerli. İşsizliğin yüzde 5’e inmesi için yüzde en az yüzde 5 büyüme şart görünüyor. Biraz hesap yaptım. Yer olmadığından kestirmeden gideceğim. Mevcut eğilimler 2023’te işgücünün 36 milyona yükseleceğini gösteriyor. İşsizlik oranının yüzde 5 olması için istihdamın da yaklaşık 34 milyona yükselmesi gerekiyor. 25 milyondan 11 yılda 34 milyona çıkmak için gereken ortalama yıllık istihdam artışı yaklaşık yüzde 3,3. Son 7 yılda istihdam artışı yüzde 3’te kaldı. Hadi iyimser olalım ve büyümenin daha fazla istihdam yaratacağını kabul edelim. Nereden baksak yine en az yüzde 5 büyüme gerekiyor.

Gördüğünüz gibi, tüm yollar nasıl Roma’ya çıkıyorsa, 2023 hedefleri de ihracata dayalı yüzde 5 büyümeye çıkıyor. Ama bunu nasıl başaracağımız bana göre meçhul. 

21 Eylül 2012 Cuma

Büyüme-istihdam paradoksu


Bir hafta önce TÜİK ikinci çeyrek GSYH rakamlarını yayınladı. Yıllık büyüme oranı yüzde 2,9 çıktı. Birinci çeyrekte de büyüme yüzde 3,2 idi. Bu rakamlar Türkiye ekonomisinin düşük büyüme patikasına saptığının açık kanıtları. Hafta başında ise Haziran dönemi işgücü piyasası rakamları yayınlandı. Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 9 civarında seyrederken yüzde 8,9’a düştü. Betam’ın tarım dışı işsizlik tahmini de aynı yönde: Mevsim etkisinden arındırılmış işsizlik oranı yüzde 11,2’den 11’e geriledi.

            “İyi işte, daha ne istiyorsun?” diyebilirsiniz. İyi de bu işte bir tuhaflık var.  Büyüme ile istihdam artışı arasında “büyüme-istihdam esnekliği” denilen bir ilişki vardır. Bir yüzde puanlık büyümenin istihdamda kaç puanlık artışa neden olduğunu ölçer. Bu ilişki kısa dönemde fazlasıyla oynak olabilir. Uzun dönemde de büyümenin yapısal özelliklerindeki değişimlere bağlı olarak önemli değişiklik gösterebilir. Ama orta vadede fazla oynak olmaması gerekir. Oysa son üç çeyrektir yıllık büyüme ile istihdam artışı arasında mantıklı bir ilişkinin kalmadığını gözlemliyoruz.

Ortalama verimlilik azalmış

            Tabloda görüldüğü gibi yıllık tarım dışı istihdam artışı son üç çeyrektir GSYH artışının üzerinde seyrediyor. Büyüme-İstihdam esnekliği de haliyle 1’in bayağı üzerinde çıkıyor. Üç çeyrek üst üste istihdamın büyümeden daha fazla artması normal değil. Bu anormallik, GSYH’nın küçüldüğü kriz dönemi hariç 2005’ten bu yana ilk kez gözlemleniyor. Bunun anlamı 9 ay boyunca tarım dışı genelinde ortalama verimliliğin düştüğüdür; kulağa hiç de hoş gelmiyor.

            Bu paradoksu nasıl açıklayabiliriz? Bir kaç varsayım öne sürülebilir. TÜİK son bir kaç dönemdir istihdamı iyi ölçemiyor olabilir. Doğrusu bana göre bu oldukça düşük bir ihtimal. Böyle olsa bile çok yakında rakamlarda çok sert bir düzeltme olacak demektir. Daha mantıklı bir varsayım, bazı istihdam türlerinde geçici olarak çok yüksek artışların gerçekleşmesidir. Bu bakımdan tarım dışını oluşturan sektörlere yakından bakmakta yarar var. Hemen belirteyim inşaatta istihdam artışları aşırı yüksek ama bu sektörün payı düşük olduğundan toplam istihdam artışı üzerindeki etkisi sınırlı. İnşaatı bir başka sefere bırakıp, sanayi ve hizmetler üzerine odaklanalım.
 
Anormallik hizmetlerde

            Tabloda görüldüğü gibi sanayide büyüme-istihdam ilişkisinde bir anormallik yok. Son üç çeyrekte sanayide yıllık GSYH artışı yüzde 5,8 ile 3,1 arasında, buna karşılık sanayi istihdam artışı da yüzde 0,7 ile -0,4 arasında değişmiş.  Büyüme-istihdam esnekliği sanayide ortalama 0,15 gibi oldukça düşük bir rakam. Sanayide büyümeyi verimlilik artışları taşımış. Bu iyi haber, çünkü rekabet gücümüz artmış demektir. Hizmetlerde ise, durum tam tersi. Bu sektörde son üç çeyrekte GSYH  ortalama yüzde 4,1 artarken, istihdam ortalama yüzde 6,8 artmış.

Demek ki anormallik hizmetlerden kaynaklanıyor. Kamu istihdamı aşırı arttırmış olabilir mi?. Rakamlar bunu doğrulamıyor. Kestirmeden gideyim, son 9 ayda bir önceki yıla kıyasla ortalama kamu çalışanı sayısı 3 milyon 39 binden 3 milyon 123 bine 84 bin kişi artmış. İstihdam miktarı 12 milyonu geçen hizmet sektörü için bu çok düşük bir rakam. Peki hizmetlerin alt sektörlerinde aşırı istihdam artışları var mı? Evet var. Yersizlikten rakamları veremiyorum ama şu kadarını belirteyim, Eğitim, Sağlık, İdari destek (içinde bol miktarda güvenlikçi var), Mesleki, bilimsel ve teknik faaliyetler, Gayrimenkul faaliyetleri sektörlerinde çok yüksek istihdam artışları söz konusu. Bu artışların sürekli olacağını sanmıyorum. Bir kaç dönem içinde düşük büyümenin istihdama yansıması gerekiyor. Teoriye göre... Ya da TÜİK hizmet katma değerini iyi ölçemiyor. Yani büyüme daha yüksek.

GSYH ve İstihdam artışları (%)

Tarım dışı GSYH (1)
Tarım dışı İstihdam (2)
Esneklik (2)/(1)
Sanayi GSYH (3)
Sanayi İstihdamı (4)
Sanayi esneklik (4)/(3)
Hizmet GSYH (5)
Hizmet İstihdamı (6)
Hizmet esneklik (6)/(5)
2010/2011 (4)
5.7
6.4
1.13
5.8
0.7
0.12
5.5
8.4
1.52
2011/2012 (1)
3.4
4.0
1.17
3.1
0.7
0.22
3.6
6.1
1.70
2011/2012 (2)
3.1
4.1
1.33
3.6
-0.4
-0.10
3.2
6.0
1.92

12 Eylül 2012 Çarşamba

İniş tatlı sert


Merakla beklenen ikinci çeyrek GSYH rakamları Pazartesi günü açıklandı. TÜİK Yıllık büyümeyi yüzde 2,9,  birinci çeyrekten ikinci çeyreğe büyümeyi de yüzde 1,8 olarak belirledi. Çeyrekten çeyreğe büyüme iyi ama ilk çeyrekte ekonomi küçüldüğünden 6 aylık büyüme performansı yüzde 1,7, yıllık olarak da yüzde 3,1. Nereden bakarsak bakalım büyümenin bu yıl yüzde 4’ün altında kalma ihtimali oldukça yüksek.

Yakın zamana kadar pek çok yerli ve yabancı tahminci 2012 için sert iniş öngörürken (yüzde 2 civarı büyüme), bir bölüm Türkiyeli iktisatçı da yumuşak inişin mümkün olduğunu, büyümenin yüzde 4’ün üzerinde gerçekleşeceğini savunuyordu. Her ne kadar yıl başında 2012’nin “zor bir yıl” ( 4 Ocak Radikal) olacağını, Avrupa’daki kötü gidişe bağlı olarak büyümenin yüzde 4’ün altına inebileceğini .belirtmiş olsam da, esasen yüzde 4-5 arası büyüme öngörerek ben de iyimser cephede yer almıştım.

Vidaları gevşetmek

İyimserler cephesini erken bir tarihte terk ettim. 4 Nisan tarihli “iniş tatlı sert olabilir” başlıklı yazımda “gidişatın yüzde 4’ün altında bir büyümeyi ima ettiğini” savunmuş ve “büyüme yüzde 3 civarına gerilerse işsizlikte hissedilir bir yükseliş olacağını, bunun da hükümeti vidaları gevşetmeye zorlayacağını” belirtmiştim. Şimdi bu noktadayız. Ekonomi bakanı sayın Çağlayan’ın yüzde 3’lük büyümeye “sert fren” ve “sıyırmakta olan balatalar” dan söz ederek tepki gösterdi. Maliye bakanı sayın Şimşek ise topun kendine yönelmekte olduğunu kestirerek gardını aldı ve pek çok ülkeye kıyasla büyüme düzeyimizin gayet tatminkar olduğunu savundu.

Böylelikle sıcak bir kapışmanın işaret fişekleri atılmış oluyor. Önümüzdeki aylarda ekonomide iki cephe arasında sert tartışmalar yaşanacak. Bir cephe para ve maliye politikalarının gevşetilmesini ısrarla talep edecek. Bu cephede hükümetin harcamacı kanadı ile iş dünyası yer alacak. Karşı cephe ise ekonomi yönetiminin temellerin sağlam tutulmasını savunan kanadı ile  onları destekleyen iktisatçılardan oluşacak. Şahsen ikinci cepheye yakın durduğumu belirteyim.

Yolun yarısındayız

Geçen yılın ikinci yarısında başlayan düzeltme sürecini ancak  yarılayabildik. Dört çeyrektir büyümeyi net ihracat sürüklüyor. Mal ve hizmet ihracatı artarken ithalat aşağı yukarı yatay seyrediyor. Bu olumlu gelişmeden en büyük pay iç talebe getirilen fren ile Türk Lirası üzerindeki aşırı değer köpüğünün alınmış olması. Bu etkenlere ihracat pazarlarımızı çeşitlendirme başarısını da eklemek gerekiyor. Sonuçta yüzde 10’u aşan rekor düzeydeki cari açık ikinci çeyrekte yüzde 8,3’e geriledi. Bu iyi ama yeterli değil. OECD’nin son raporunda Türkiye ekonomisinin sürdürebileceği maksimum cari açık yüzde 6 olarak tahmin ediliyordu. Cari açığın önemli bir bölümü borçla finanse edildiği sürece özel kesimin dış borcunun yükünün de artmaya devam edeceği unutulmamalı. Bunun da bir sınırı var.

Ama öte yandan iç talebin beklenenin üzerinde durgunlaştığı da bir gerçek. Özel yatırımların ikinci çeyrekte yüzde 30’lara varan artışların ardından yüzde 8 azalmış olması sürpriz değil. Ancak panikleyip kamu yatırımlarında gaza basmak hata olur. Özel tüketimin bir yıl öncesine göre azda olsa (yüzde 0,5) gerilemesini ise kimse beklemiyordu. Özellikle dayanıklı tüketim mallarında talebin aşırı gerilediği iddia edilebilir. Bence kritik soru şu: Düzeltme sürecini zora sokmayacak ölçüde sınırlı ve kontrol edilebilir bir canlanma faiz ve kredinin gevşetilmesi ile mümkün olur mu? Yanıt hiç de kolay değil. Düşünmeye ve tartışmaya devam.

8 Ağustos 2012 Çarşamba

Avrupalı parlamenterlerin Türkiye’ye bakışı


Avrupa Birliği serüveni tüm iniş çıkışlara rağmen devam ediyor. Ama Suriye krizinden ve Kürt sorunun tırmandığı şiddet boyutundan ortalık o kadar toz duman ki Avrupa Birliği konuşulmaz oldu. Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi’nin (Betam) dün yayınladığı bir çalışmayı bahane ederek Türkiye’nin geleceği olduğuna inandığım AB’yi yeniden gündeme getirmek istiyorum.

            Siena Üniversitesi’nden Stefano Braghiroli Betam’da misafir araştırmacı olarak son derece ilginç bir araştırmaya imza attı. “Euro-legislators’ perspective on Turkey: Easier said than done...” başlığını taşıyan araştırma, son üç yılda Avrupa Parlamentosu’nda Türkiye ile ilgili yapılan oylamalarda parlamenterlerin Türkiye’ye ilişkin kararlarda kullandıkları oyun rengi  ile 2009-10 yılarında gerçekleştirilen eğilim anketinde aynı parlamenterlerin ifade ettikleri Türkiye’ye bakışları eşleştirilerek analiz ediliyor.


Destekler ve köstekler

            Bu eşleştirmeden çıkan sonuçlar son derece ilginç. Braghiroli önce 0 en aleyhte 1 en lehte olmak üzere nümerik bir cetvele yerleştirdiği oylama sonuçlarını üye ülkeler ve siyasal aidiyet düzlemlerinde ayrı ayrı belirliyor.  Üyeler düzeyinde Türkiye’ye en yüksek destek Malta’dan geliyor! Cetvelde puanı 0,7. Basitleştirmek için isterseniz yüzde 70 d estek diyelim. Bu beklenmedik sonucu bir yana bırakırsak ikinci sırada İsveç var; yüzde 67 destek. Burada bir sürpriz yok. Üçüncü sırada İspanya geliyor.

En aleyhtekiler ise beklendiği gibi Kıbrıs Cumhuriyeti ile Yunanistan: Puanları 0,2 ve 0,27. Yine basitleştirerek yüzde 80 ve yüzde 77 köstek diyebiliriz. Aleyhimize oyda üçüncü sırayı Avusturya işgal ediyor. Sürpriz yok. Ama ardından Macaristan geliyor. Doğrusu bunu beklemiyordum. Alman ve Fransız parlamenterlerin oylarının rengine gelince: Fransa’dan yüzde 51 köstek, Almanya’dan yüzde 55 destek var. Hiç de sanıldığı kadar kötü değil; Hele Birleşik Krallık desteğinin yüzde 56’da kaldığını dikkate alırsak.

Aslan sosyal demokratlar

Oyların rengi siyaset düzleminde irdelendiğinde uçlarda sürpriz yok: Sosyal Demokrat grup yüzde 87 destek, aşırı sağcı grup ise yüzde 78 köstek vermiş. Yeşillerin desteği yüzde 71. Buna karşılık radikal soldan yüzde71 köstek var. Elbette Aşırı sağ ile Radikal Sol’un Türkiye’ye karşı oy kullanmaları ortak bakıştan kaynaklanmıyor. Aşırı sağ Avrupalı saymadığı Müslüman bir ülkeyi dışlamak isterken Radikal Sol Demokrasimizin kalitesini sorguluyor.

Braghioli bu saptamalardan yola çıkarak ilginç bir soruyu gündeme getiriyor. Avrupalı parlamenterlerin Türkiye’ye şahsi bakışları ile ülke ve siyasal aidiyetleri arasında ne ölçüde tutarlılık var? Örneğin bir Yunanlı parlamenter AB çerçevesinde Türkiye’ye şahsen olumlu bakarken Yunanlı ya da Yeni Demokrasi mensubu olduğu için mi olumsuz oy kullanıyor? Ya da bir Alman sosyal demokrat Türkiye’ye pek de olumlu bakmazken parti disiplini nedeniyle mi olumlu oy kullanıyor? Ülke aidiyeti ile oy davranışı arasında büyük tutarsızlıklar yok. Yine de iki uç örneği vereyim. Polonya’dan destek yüzde 46 (yüzde 54 köstek) ama parlamenterlerin Türkiye’ye bakışı yüzde 54 olumlu. Buna karşılık Birleşik Krallıktan yüzde 56 destek var ama parlamenterlerden bireysel destek yüzde 45 ile sınırlı. Yani parti disiplini olmasa aleyhte oy ağır basacak .Siyasal aidiyet düzeyinde tutarsızlık ise çok daha belirgin. Sosyal Demokrat gruptan yüzde 87 destek varken, bireysel bakışta destek yüzde 64: Yaşasın Real Politik! Aşırı sağda köstek yüzde 78 ama olumsuz bakış yüzde 61’de kalıyor. Yani aşırı sağcılar o kadar da Türkiye karşıtı değiller!

Bu sonuçlar Türkiye’nin AB üyeliğinin umutsuz olmadığı mesajını veriyor. Daha demokrat, daha kalkınmış, aynı zamanda daha vazgeçilmez olmuş bir Türkiye’nin üyelik şansı bana göre oldukça yüksek.

3 Ağustos 2012 Cuma

CHP iktidar olur mu?


CHP’nin “yenilenme” kongresini izleyen günlerde basında en çok sorulan soru sanırım bu oldu. Benim yanıtım olumsuz, şimdilik. Birbiriyle bağlantılı iki nedenle: Birincisi seçim sistemi ile ilgili: Ak Parti’nin tek başına parlamento çoğunluğunu alması için CHP’ye 8-9 yüzde puan fark atması yeterli. Ama bu eşik CHP için en az 10 puan çünkü CHP daha ziyade büyük il ağırlıklı oya sahip. Milletvekillerinin illere dağılım kuralı küçük illeri kayırdığından CHP’ye daha büyük fark gerekiyor. Örneğin, CHP yüzde 40 oy alırken Ak Parti’nin de yüzde 30’a düşmesi gibi. Demek ki CHP’nin tek başına iktidara gelebilmesi için yüzde 25’lik oyuna 15 puan eklemesi, bu puanları da çok büyük ölçüde son seçimlerde oylarını Ak Parti’ye veren seçmenlerden aktarması gerekiyor.

Bağımsız seçmenler

2015’de CHP böyle bir performans gösterebilir mi? Bu noktada ikinci nedene geliyoruz. CHP’nin Ak Parti’ye oy vermiş 4-5 milyon seçmeni kendi saflarına çekebilmesi için benim “bağımsız seçmen” olarak adlandırdığım, seçim literatüründe “yüzergezer seçmen” olarak anılan ve ezici çoğunluğu son üç seçimdir Ak Parti’yi destekleyen bu seçmenleri ikna etmesi gerekiyor. Tabi elindekileri kaybetmemek koşuluyla.
Bu ikna operasyonu nasıl bir strateji gerektiriyor? Bu kolaylıkla yanıtlanacak bir soru değil. “Bağımsız seçmen” grubunun esaslı bir analizini gerektiriyor. Salt bu amaçla yapılmış bir anket yok ama mevcutların sunduğu bilgilerden “bağımsız” seçmeninin başlıca iki niteliğini ideolojilere (dindar muhafazakârlık, Kemalizm, sosyalizmvb) bağımlı olmaması ve ekonomik istikrara büyük önem vermesi olarak belirleyebiliriz. Bu grubun içine üst gelirliler kadar düşük gelirlilerin de girdiğini tahmin ediyorum.
İdeolojik bağ zafiyeti bu seçmenlerin önemli bir bölümü için demokrasi ve özgürlük sorununun fazla önemli olmaması demektir. Oysa bugünden 2015’e Ak Parti karşısında CHP’nin en önemli kozu demokrasi ve özgürlük olacak gibi duruyor; Ergenekon destekçiliğini bırakması, Anayasa yazımında en az Ak Parti kadar özgürlükçü ve çoğulcu pozisyonlar alması koşuluyla. Bu arada Dimyat’a pirince giderken evdeki bulgurdan olmak da var. Ancak Ak Parti’yi alt etmenin yolu da Dimyat’tan geçiyor.

Doğru teşhis önemli

Dimyat’ta kaliteli demokrasi ve özgürlükten daha çok kaliteli ekonomi bulunuyor. Ak Parti 2002 Kasımında yüzde 34 oyu geleneksel merkez sağ ve solun ülkeyi 10 yıl boyunca krizden krize sürüklemesi sayesinde aldı. Buna karşılık 2007’de oylarını yüzde 46’ya çıkarmasının ardında ekonomik istikrar ve yüksek büyümenin sonucu düşen yoksulluk ve iyileşen gelir eşitsizliği vardı. CHP bunu bir türlü anlamak istemiyor. Geçen hafta Kılıçdaroğlu’nun Andrew Finkel’e Taraf gazetesinde verdiği röportaj ibretlikti. FinkelKılıçdaroğlu’na ısrarla Ak Parti’nin oylarını nasıl oluyorda sürekli arttırdığını soruyor. Kılıçdaroğlusorudan kaçmaya çalışıyor ama iyice sıkışınca Diyarbakırlıların kendilerine yeni hapishane vaat eden Ak Parti’ye nasıl oluyor da hala oy verdiklerinin araştırılması gerektiğini söylüyor. Absürd!
CHP’nin alternatif iktisat politikası konusunda da söylediği asgari ücretin gelir vergisi oranını yüzde 1’e düşürmek ve eğitim reformu yapıp yüksek teknolojili mallar üretmek. Umarım CHP’li ekonomistler asgari ücretin gelir vergisini yüzde 1’e düşürmenin yukarıya doğru yansımasını ve bunun kamu gelirleri üzerindeki etkisini iyi hesap ederler. Eğitim reformu tam anlamıyla tatsız ekonomik gerçeklerle yüzleşmekten kaçmanın bahanesi oldu. CHP halen üçte ikisi lise altı eğitime sahip işgücü ile bugün ve yarın ne yapabileceğimiz üzerine biraz kafa yorsa iyi olur. Aksi takdirde bağımsız seçmeni ekonomiyi Ak Parti’den daha iyi yöneteceğine ikna etmesi hayal olur.

11 Temmuz 2012 Çarşamba

2. Çeyrek daha umut verici


Yılın 1. çeyreği itibariyle büyümeyi değerlendiren geçen haftaki yazımda öncü göstergelerin 2. çeyrekte daha iyi bir büyüme performansı vaat ettiğini belirtmiştim.  Hafta başında açıklanan Mayıs sanayi endeksi bu görüşü doğruladı. Dış ticaret miktar endeksleri ise daha karmaşık sinyaller veriyor. Hatırlayalım, TÜİK 1. çeyrekte yılık büyümeyi yüzde 3,2, çeyrekten çeyreğe mevsim ve takvim etkisinden arındırılmış (MTEA) büyümeyi ise – 0,4 olarak belirlemişti. Son veriler ışığında 2. çeyrek değerlendirildiğinde çeyrekten çeyreğe büyümenin pozitif çıkacağı anlaşılıyor.

            İmalat sanayi üretim endeksi Nisana kıyasla Mayısta (MTEA) yüzde 0,8 arttı. Alt kalemlerdeki gelişmelerden büyümenin talep yönüyle ilgili ipuçları elde etmek mümkün. TÜİK alt kalem endekslerini mevsim etkisinden arındırmadığından yıllık değişimlerin temposuna dayanmak zorundayız. Rakama boğmamak için ayrıntılara girmiyorum. Son üç ayın yıllık değişimleri özetle şunu söylüyorlar: Dayanıklı tüketim mallarındaki durgunluk devam ediyor. Örneğin Betam Binek Otomobil üretiminin(MTEA)  Nisan ve Mayısta 1. çeyreğe kıyasla ortalama yüzde 8 civarında düştüğünü tahmin ediyor. Otomotiv sektörü temsilcilerinin ÖTV indirim konusunda lobiye başlamaları rastlantı  değil. Buna karşılık dayanıksız tüketim malı üretiminde, özellikle de sermaye malı üretiminde belirgin bir canlanma var.

İç talepte canlanma

            Bu manzara iç talebin 2. çeyrekte büyümeye hatırı sayılır bir katkı yapacağını gösteriyor. Nisan ve Mayıs verileri net ihracatın da büyümeye pozitif katkısının devam ettiğini söylüyor. 1. çeyrekte bu katkı 4,5 yüzde puan gibi çok yüksek bir düzeydeydi. 2. çeyrekte katkının önemli ölçüde azalmasını bekliyorum. Bu iyi haber değil. Umarım yanılırım. Mayısta dış ticaret miktar endekslerinde bozulma görüldüğünün altını çizmek istiyorum.

            2. çeyrekte ve yılın tümünde ne düzeyde bir büyüme beklemeliyiz? Betam bugün yayınladığı Ekonomik Konjonktür notunda 1. çeyrekten 2. çeyreğe (MTEA) büyümeyi yüzde 0,6, yıllık büyümeyi de 2,3 tahmin ediyor. Yıllık büyümenin yüzde 3,2’ye kıyasla düşük kalması baz etkisiyle ilgili. Geçen yıl çeyreklik büyüme yüzde 1,3 olarak gerçekleşmişti. 1, çeyrekten 2.çeyreğe şahsen yüzde 1’e daha yakın bir büyüme tahmin ediyordum. Betam’ın 0,6’lık tahmini içerde epey tartışıldı. Sonuçta tahmin denklemlerinin matematik sonucunu olduğu gibi yayınlamaya karar verdik. Tabi bu bir tahmin ve zaman zaman önemli yanılmalarla karşılaşıyoruz. Kendi adıma konuşayım. Bana öyle geliyor ki, iç talepte kısmi bir canlanma dış talepte ise durulma yaşanıyor. Bu böyle devam ederse hem yıllık büyüme yüzde 3 civarında kalır hem de cari açıktaki iyileşme durur.

Hararetli tartışmalar

            Böyle bir gelişme sert inişçileri boşa çıkartır ama yumuşak iniş de olmaz. Hanidir dillendirdiğim tipik bir tatlı sert iniş gündemde. Hem büyüme düşük kalır, hem de cari açıkta belirgin bir düzelme hevesimiz kursağımızda kalır. Bir diğer sorun da işsizlik cephesinde kendini gösterecektir. Düşük büyümenin istihdam üzerindeki etkisi tam olarak kendini henüz göstermedi. Mart dönemi işgücü piyasası rakamları işsizlikte azalışın durduğu sinyaline vermişti. Gelecek hafta Nisan dönemi rakamları yayınlandığında düşük büyüme etkisinin biraz daha belirginleşmesini bekliyorum.

            Hükümet ve kamuoyu düşük büyümenin sonuçlarını  algıladıkça para ve maliye politikalarının gevşetilmesi yönünde baskıların da artması çok muhtemel. Hararetli tartışmalara hazır olalım.