Seçim barajı düğümü

Başkanlığın yolu barajdan mı geçiyor?

Geçen haftaki yazımda “AK Parti seçim barajını indirmekten neden korkuyor” diye sormuştum. Yanıt bu haftaya kalmıştı. Bu arada Başbakan, Şırnak ‘Şerafettin Elçi’ Havalimanı’nın açılışında yaptığı konuşmada yüzde 10 barajını siyasal istikrar gerekçesiyle indirmeyi düşünmediklerini açıkladı. Bu tartışmaya nokta konulmuş oldu mu? Doğrusu hâlâ emin olamıyorum. Geçen haftaki yazımı şöyle bitirmiştim:

“Mevcut sistem ile düşük barajlı daraltılmış bölge sisteminin karşılaştırılması açık: Barajı yüzde 7’ye çekmek BDP’yi engellemez. AK Parti’nin de böyle bir amaç güttüğünü sanmıyorum. Aksi takdirde barış sürecinde samimi olduğuna kimseyi inandıramaz. Öte yandan milletvekili sayısı açısından AK Parti’nin barajı büyük ölçüde indirmekle, hatta sıfırlamakla kaybedeceği bir şey yok. Aksine yüzde 40’ın üzerindeki oy oranlarında avantajlı görünüyor. Yüzde 40’ın altında tek başına iktidar olmak ise ne AK Parti’ye yarar ne de Türkiye’ye. Dolayısıyla kritik soru şu: AK Parti barajı indirmekten neden korkuyor? 

Siyasal istikrar bahane 
Barajı yüzde 7’ye dahi çekmenin Sayın Başbakan’ın açıklamadığı endişelerini gidermeye yetmediği anlaşılıyor. Siyasal istikrar gerekçesi kabul edilir değil. Anketlerde AK Parti için en düşük oy oranı tahminleri bile yüzde 40’ın bir hayli üzerinde. Yüzde 40 çıtasının üzerinde AK Parti yine banko tek başına iktidar. Yüzde 40’ın altına düştüğü takdirde ise tek parti iktidarını seçim barajı ile elde etmeye çalışmak bu kez meşruiyet sorunları yaratacağından siyasal istikrardan dem vurmak anlamsız. Öyleyse barış sürecinde seçim barajı nedeniyle ciddi sorun yaratmanın riski neden göze alınıyor? 

Tahminim şu: AK Parti baraj düşürülürse Saadet Partisi’ne (SP) ve Demokrat Parti’ye (DP) seçmen kaybetmekten korkuyor. Aslında bu partiler oylarını yüzde 5 civarına yükseltseler bile seçim çevrelerinin daraltılması sonucunda ancak birkaç milletvekili çıkarabiliyorlar. Halen DP tamamen marjinalleşmiş durumda. SP oy oranı ise yüzde 1,5 civarında. Baraj yüzde 7’ye düşürülürse AK Parti ne kadar oy kaybedebilir? Doğrusu bilmiyorum. Ama öyle anlaşılıyor ki AK Parti’nin birkaç puan kayba dahi tahammülü yok. 

Başkanlığa giden yol 
Peki neden? Bana öyle geliyor ki AK Parti’nin yüzde 10 barajı ısrarının ardında başkanlık sistemi ısrarı yatıyor. AK Parti’nin TBMM’de milletvekili sayısı, referandum çoğunluğu olan 330’un altında. CHP ve MHP başkanlık sistemine karşı. BDP ise en azından AK Parti’nin önerdiği sisteme karşı. Başkanlığı dengelemek için güçlü kuvvetler ayrılığını şart koşuyor. Mevcut koşullarda yeni anayasa kısmen ya da tamamen yapılsa bile başkanlık sistemini içermeyecek. Sanırım bu konuda bir tereddüt yok. Dolayısıyla beklenmedik bir gelişme olmazsa 
Sayın Erdoğan Temmuz 2014’te Köşk’e Cumhurbaşkanı’nın mevcut yetkileriyle çıkacak. Bu durum siyasal istikrar açısından da sürdürülebilir değil. 

Geriye tek yol kalıyor: Cumhurbaşkanlığı seçimlerinden sonra erken genel seçime giderek referandum çoğunluğunu yakalamak. Eğer seçim çevreleri en fazla 6 milletvekili içerecek şekilde daraltılırsa yaptığım simülasyonlar AK Parti’nin yüzde 46’nın üzerinde oy oranında 330 sandalyeyi aşabildiğini gösteriyor. Oysa BDP’nin yine bağımsız adaylar aracılığı ile 35 civarında milletvekili çıkarması varsayımı altında, mevcut sistemde referandum çoğunluğu için AK Parti’ye en az yüzde 50 gerekiyor. 
Kritik sorunun yanıtı bu noktada düğümleniyor. AK Parti’nin SP ve DP’ye birkaç puan dahi kaybetme lüksü yok. Barajı birkaç puan düşürmek bu riski arttırıyor. Sanırım mesele tek başına iktidarı garantilemek değil, başkanlık sistemine geçişin yolunu açmak.

Electoral threshold becomes a critical issue

This is my third article on the electoral threshold issue. Some readers may find my insistence boring. I will try to convince them that they are mistaken.
What does make Mr. Erdoğan so worrying?  Last weekend, Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan declared in his speech at the opening ceremony of Şırnak Şerafettin Elçi Airport -- and by the way, it was a courageous decision and an important political gesture to name this new airport in the Southeast for the late Şerafettin Elçi, who was a great defender of the Kurdish cause -- that the 10 percent electoral threshold will be maintained. I said in my previous column: “I am impatient to see the AK Party's final decision regarding the electoral threshold.” I've got my answer in spades. Thank you, Mr. Erdoğan. The prime minister defended this extremely important decision with the following arguments: “Our view with regard to the election threshold is this: In systems where there are no election thresholds, you do not find confidence and stability. Over the past decade, we have obtained stability and confidence in our country, which were possible thanks to a government structure without coalitions. We cannot ignore this. … We don't want to ruin the performance of our country.” I do not agree with these arguments. It is true that Turkey lost the 1990s because of inconsistent and unstable coalition governments. Nevertheless, there is actually no danger of coalitions, considering the high support that exists for the Justice and Development Party (AK Party). Even in the worst case scenario, in the next general elections it can easily obtain over 40 percent of the vote. A comparison of the current electoral system with the suggested new one based on a lower threshold and narrowed constituencies shows that the reformed system serves the AK Party's interests better as long as the AK Party's share of the vote does not go below 40 percent. So, why is there such a fear of a low threshold? As I explained, Mr. Erdoğan does not want to take the risk of losing some of the AK Party's electors who might decide to vote for the Felicity Party (SP) and the Democrat Party (DP) if there is a lower threshold. Even the threshold of 7 percent that has been considered among AK Party management was not enough to appease the fears of Mr. Erdoğan. However, the prime minister does not seem to have abandoned the idea of narrowing the constituencies. If the electoral system reform is limited to narrowed constituencies without touching the 10 percent threshold, the electoral system will become more unfair and more advantageous to the incumbent party and at the same time, less defensible. Indeed, maintaining the threshold at 10 percent can prevent loss of electors to the SP and DP, but this will also prevent the Peace and Democracy Party (BDP) from entering Parliament. This time, I am impatient to hear what the AK Party will say to the BDP. One can still suggest that they present independent candidates as they already have. But in that case, the BDP will still be unable to benefit from the public funds accorded to parties. Or, one can suggest, as was insinuated by the prime minister some time ago, that “they must work harder” to get more than 10 percent. However, the AK Party has not forgotten that any increase of electoral support for the BDP will be at its own expense. I believe that the AK Party took a serious risk regarding the settlement process by deciding to maintain the electoral threshold at 10 percent. I am still unable to fully understand the AK Party's goals. I think the AK Party is trying to guarantee having a referendum majority (330 + seats) in the next general elections, which will be held in May 2015. This is the only way or hope for Mr. Erdoğan to institute a presidential system and most probably be elected president of the republic next year. So, he needs every single vote. The simulations I presented in a report last February [Bahçeşehir University Center for Economic and Social Research (BETAM)] prove that in an election with narrowed constituencies, the AK Party is able to reach the referendum majority of over 46 percent, but it needs at least 50 percent under the existing system simply because the Nationalist Movement Party (MHP) will be the only loser, assuming that the BDP will not meet the 10 percent threshold because of independent candidates. Narrowing the constituencies cannot be detrimental for the BDP, thanks to the concentration of its electors in a small number of constituencies. This could be the reason why Mr. Erdoğan has decided to take large risks regarding the settlement process.

Electoral threshold is key for AK Party vote support

The headline of my column on Tuesday asked “Why does AK Party fear lowering electoral threshold?” Before I gave my suggested answer to this question, I explained how the excessively high electoral threshold of 10 percent is not only unacceptable from the point of view of fair representation, but at the same time detrimental to the settlement process regarding the Kurdish problem.
I cannot believe that the Justice and Development Party (AK Party) government would be willing to confront the political risks of maintaining the threshold at 10 percent, despite some declarations from AK Party managers insinuating that maintaining it is among the options being considered. Still, according to those declarations, hopefully lowering the threshold to 7 percent is also on the table.  Edoğan fears to loose electors by lowering the thershold Obviously, the AK Party is facing a difficult choice regarding the electoral threshold. But why? I do not think that the intention of the AK Party is to continue preventing the Kurdish Party (actually the Peace and Democracy Party [BDP]) from entering Parliament under its party label instead of presenting independent candidates, as is the case actually. I was quite explicit in my last article, referring to the results of my work on an electoral system reform, on some apparent paradoxes. I asserted in this work that even if the threshold is reduced, if this reduction is combined with narrowing electoral constituencies in such a way that the biggest ones will be limited to six seats, the number of AK Party deputies for the same vote distribution would be higher in this new electoral system than in the current one but with a critical condition: the AK Party vote's share must be higher than 40 percent. Voter intention surveys are regularly published in the press by a number of survey centers. Up until now I have not seen any of them suggesting that intended votes for the AK Party might be below 40 percent. In fact, AK Party electoral support still appears to be quite far from this fateful threshold. So why is the AK Party hesitating to make a radical electoral reform? Lowering the threshold but still maintaining it at a relatively high level, like 7 percent, does not seem, at first glance, meaningful. A 7 percent threshold, compared with the intended votes for the BDP varying around 6.5 percent, is playable for this party. The BDP may accept this challenge since some electoral analysts -- Tarhan Erdem, the chief executive officer of the Konda research center, for example -- believe that the BDP can easily receive more than 7 percent. This is also my opinion. If the threshold is lowered to 7 percent, some angry Kurdish voters of the AK Party can vote for the BDP along with the dissatisfied Turkish electors of the AK Party who are not at all happy with the hesitations of the AK Party concerning democratic reforms. Then what could be the fear that might explain the AK Party's hesitations regarding lowering the electoral threshold? I think that the explanation must be searched for in the AK Party's electoral base. It is well-known that the AK Party has very heteroclite voters constituted mainly by voters sensitive to political Islam, Turkish nationalism and the traditional center right, to enumerate the main streams. The number of independent electors who vote for the AK Party simply because they believe that it is the best party available at the moment should be added to this coalition. The traditional party of political Islam, represented actually by the Felicity Party (SP), as well as the party representing the traditional center right, the Democrat Party (DP), have in fact been marginalized because of the high electoral threshold that pushed important voters close to these two historic political movements to vote for the AK Party strategically. We can also say that for those electors, voting for the AK Party is the second best option. Indeed, voting for the SP or the DP means voting indirectly for the opposition since the SP and the DP cannot get enough votes to enter Parliament. I think that if the threshold is canceled or lowered to quite a low level, the share of votes of the SP and the DP might be easily and sizably increased at the expense of AK Party votes. I think that the AK Party cannot simply support this eventuality. I am impatient to see the AK Party's final decision regarding the electoral threshold.

Ak Parti, barajı indirmekten neden korkuyor?

Seçim barajının kalkması için yürüyor; yolu uzunu olabilir

Seçim barajının barış sürecinin başlıca anahtarından biri olduğunu uzun uzun açıklamaya sanırım gerek yok. Bir yandan PKK’yı silah bırakıp demokratik mücadeleye davet edeceksiniz, diğer yandan Barış ve Demokrasi Partisi’nin (BDP) TBMM’de temsilini yüzde 10 barajı ile engelleyeceksiniz. Olacak iş değil! Gerçi Haziran 2011 seçimlerinde BDP’nin bağımsız adaylar aracılığı ile 36 milletvekili kazandığı bir vakıa. Baraj olmasaydı zaten bu kadar milletvekili çıkaracaktı. Ancak bağımsız adaylar aracılığıyla parlamentoya girmek için zor ve riskli manevralar gerekiyor. Dahası, BDP parti olarak seçimlere katılmadığından devletin dağıttığı bol kepçe yardımlardan yararlanamıyor. Mevcut sistemin adil olmadığı aşikâr.

Eğer Ak Parti iktidarı barış sürecinde yol almak istiyorsa eninde sonunda seçim barajı sorununa el atmak zorunda. Bu zorunluluğun ilk sinyalleri geçen hafta basına yansıdı. Çeşitli medya organlarında Ak Parti’nin seçim sistemi reformu konusundaki düşüncelerine dair haberler çıktı. Resmi bir açıklama yok ama bu haberlerden Ak Parti’nin kafasında genel hatlarıyla şöyle bir plan olduğu anlaşılıyor: Barajı en fazla yüzde 7’ye indirmek, buna karşılık seçim çevrelerini en fazla 5 ya da 6 milletvekiline sahip olacak şekilde daraltmak.

BDP yüzde 7’yi geçer 

Bu, tuhaf bir plan. BDP’nin son seçimlerdeki bağımsız adayları yüzde 6 civarında oy aldılar. Anketler BDP’nin oy oranını halen yüzde 6,5 civarında tahmin ediyor. Ak Parti barajı yüzde 7’ye indirirse BDP, barajı büyük olasılıkla geçer. Ben de Tarhan Erdem gibi düşünüyorum. Ak Parti’nin Kürt seçmenlerinin bir bölümünü, hatta oy verecek parti bulamayan Türk seçmenlerin de bir bölümü bu koşullarda BDP’ye oy verir. Dolayısıyla barajı yüzde 7 gibi yine yüksek bir düzeyde tutmanın BDP’yi engellemeye yönelik olduğunu düşünmüyorum. Böyle bir niyet varsa, tüm sonuçlarına katlanarak, Ak Parti’nin barajı yüzde 10’da bırakması gerekir.

Şubat ayında Betam’dan ‘Türkiye için seçim sistemi reformu’ adlı bir rapor yayımladım. Bu çalışmada mevcut seçim sistemini, barajı sıfırlayan ancak buna karşılık seçim çevrelerini en fazla 6 milletvekili ile sınırlayan alternatif sistemi simülasyon modelleri aracılığı ile karşılaştırıyorum. Tercihim olan bu ikinci alternatifte daha fazlası da var ama bu yazının esas meramını ilgilendirmediğinden konunun bu tarafını es geçiyorum. Simülasyon modelleri açıkça şu iki sonucu ortaya koyuyor: Bir, seçim çevreleri daraltıldığında Ak Parti’nin çoğunluk oy oranı yüzde 40 civarına yükseliyor. Son anketlerin en kötümseri dahi Ak Parti’nin oy oranını yüzde 40’ın bir hayli üzerinde tahmin ettiğini akılda tutalım. İki, halen referandum çoğunluğu olan 331 milletvekili için mevcut sistemde Ak Parti’ye en az yüzde 50 gerekirken önerdiğim alternatif sistemde bu oran yüzde 46 civarına düşüyor.

Kritik soru 

Mevcut sistem ile sıfır ya da çok düşük barajlı daraltılmış bölge sisteminin karşılaştırılmasının sonucu açık: Barajı yüzde 7’ye çekmek BDP’yi engellemez. Zaten Ak Parti’nin de böyle bir amaç güttüğünü sanmıyorum. Aksi takdirde barış sürecinde samimi olduğuna kimseyi inandıramaz. Öte yandan milletvekili sayısı açısından Ak Parti’nin barajı büyük ölçüde indirmekle, hatta sıfırlamakla kaybedeceği bir şey yok. Aksine yüzde 45 üzerindeki oy oranlarında avantajlı görünüyor. Yüzde 40’ın altında tek başına iktidar olmak ise ne Ak Parti’ye yarar ne de Türkiye’ye. Dolayısıyla kritik soru şu: Ak Parti barajı indirmekten neden korkuyor? Bu soruya bir yanıtımın olduğunu düşünüyorum. Ama yerim bitti. Yanıt gelecek çarşambaya kaldı.

Why does AK Party fear lowering electoral threshold?

One of the critical keys to the success of the settlement process with the Kurdistan Workers' Party (PKK) is obviously an electoral system reform. The 10 percent threshold inherited from the military era following the Sept. 12, 1980 coup was put in place to prevent political instability caused by fragile and ineffectual coalition governments in the 1970s, but with time, it became the principal tool to prevent Kurdish parties from entering Parliament. The current pro-Kurdish party, the Peace and Democracy Party (BDP), has only ever won around 6 percent of the vote in a general election and recent polls do not give it more than 6.5 percent.
Ballot box is not just a box! The 10 percent threshold admittedly continues to raise an insurmountable obstacle for the BDP to have representatives in Parliament. On the one side you ask the PKK to disarm and participate in the political process but on the other, you continue to place serious obstacles before this participation. The inconsistency is obvious. It is true that the BDP succeeded in having representative in Parliament in the last two elections, but this success was obtained by presenting independent candidates. However, do not forget that this method of bypassing the fateful threshold requires difficult maneuvers since the voters of the BDP belonging to the same constituency must be guided subtly to the different independent candidates running in this constituency. In the June 12, 2011 elections, the BDP's maneuvers were so successful that the most number of its representatives ever were elected. Do not also forget that the BDP is denied generous state funding since it does not participate directly in the elections. This denial is certainly not fair at all. The high electoral threshold could have easily been changed since this requires a simple majority vote, but the ruling Justice and Development Party (AK Party) preferred not to touch it until now. Nevertheless, signs have appeared indicating that the AK Party is working on revising the current electoral law. According to the Hürriyet and Sabah newspapers, the AK Party government has the intention of lowering the threshold to 7 or 8 percent but also limiting the constituencies to five or six representatives at the same time. I had to propose an electoral system reform in this column (see my article “Electoral system reform,” on Sept. 27, 2012) and I later published a report on the same subject last September for Bahçeşehir University's Center for Economic and Social Research (BETAM) called “A new electoral system proposal for Turkey.” Using simulation models, the report compares the distribution representatives among parties for the same vote distribution in the actual electoral system and in the reformed system that I proposed. This proposal is based on four principles: 1) Remove the 10 percent threshold; 2) As the absence of a threshold would increase the risks of fractionalization and political instability, narrow the constituencies so that the largest ones would have a maximum of six seats; 3) Increase the number of seats in Parliament from 550 to 600 and elect 550 of them in narrowed constituencies through the current D'Hondt method and elect 50 of them in a national constituency through the proportional method; and 4) As the new electoral system will be a mixed one, give two votes to each voter like in the German electoral system. In this alternative electoral system the representation of the BDP is not only guaranteed but they can have 36 deputies in Parliament with 6 percent of the vote as is the case currently. This electoral reform will allow overcoming, on the one hand, one of the main obstacles jeopardizing the settlement process and preventing, on the other, an extreme fractionalization of the party system thanks to narrowed constituencies setting a de facto threshold in each constituency. Under the new system, unfair representation would be alleviated through the 50 seats elected at the national level through proportional voting so even a small party with 2 percent of the vote could get a seat. The crucial point is that the AK Party suffers no risks regarding its number of deputies for the same vote share. On the contrary, the de facto vote share's threshold of getting a referendum majority (331 seats at least) is lowered for the AK Party from its level of 50 percent in the current system to 46 percent in the reformed system. Thus, the question is, why is the AK Party refusing to drop the 10 percent threshold or lower it dramatically? What is the reason behind its intention to still maintain the threshold at a high level? What is the AK Party afraid of? Eventually, I believe to have some answers but I have no room. I hope to come back to the issue on Saturday.

Relax until autumn

Wednesday morning, Deputy Prime Minister Ali Babacan gave an interview to a Turkish TV program and in the afternoon, US Federal Reserve (Fed) Chairman Ben Bernanke testified to the US Congress.
Bernanke seems successful in convincing markets Both of them tried to calm tensions that have appeared in the financial markets during the last weeks and to convince investors that, in fact, there was a terrible misunderstanding. Babacan, following the critical meeting at Dolmabahçe (see my article from Tuesday, July 15, “Plots out, common sense in”) that seems to have succeeded in convincing Prime Minister Recep Tayyip Erdoğan of the dangers of confronting market forces, clearly explained that for 10 years the Justice and Development Party (AK Party) government has played the game of an open market economy and it will continue to play the same game in the future. He also strongly reminded listeners that the central bank is an independent institution and thus free to set the monetary policy according to its mission. So, inside Turkey, tension declined to some extent, as evidenced by a slight appreciation of the Turkish lira and a buoying stock market. As for Bernanke, the stakes are even more important, since misunderstandings regarding the Fed's intentions are detrimental not only to the Turkish economy but for the world's economies. So, Bernanke's testimony to Congress aimed to clarify how the Fed evaluates the current situation of the US economy and more importantly, how it is setting benchmark conditions that will guide its monetary policy in the future. Let's start with Bernanke's mea culpa. The Fed chairman explained that at the June Federal Open Market Committee (FOMC) meeting, he and his colleagues anticipated real gross domestic product (GDP) growth beginning to increase during the second half of this year and eventually reaching 2.9, and 3.6 percent in 2015, and for the unemployment rate to decline to between 5.8 and 6.2 percent by the final quarter of 2015. Moreover, these forecasts have not been subject to external shocks like undesirable federal fiscal policy moves and the slowdown of economic growth in emerging markets. Bernanke specified that “in the interests of transparency, Committee participants agreed in June that it would be helpful to lay out more details about our thinking regarding the asset purchase program … as well as of the likely trajectory of the program if the economy evolves as projected.” Admittedly, markets had overreacted -- this is my interpretation -- to this desire for transparency. According to Bernanke, “With unemployment still high and declining only gradually and with inflation running below the Committee's long-run objective (2 percent), a highly accommodative monetary policy will remain appropriate for the foreseeable future.” First, the Fed will wait until it is sure of the strength of the ongoing recovery and when that is the case, it will start to reduce its asset purchasing. If the US economy has close to 6.5 percent unemployment and 2 percent inflation, the asset purchase program will be terminated as a tool of extraordinary times where the Fed policy interest rate is close to zero and cannot be turned into a negative rate. However, while this extraordinary tool will eventually be out of use, the Fed “… intends to maintain a high degree of monetary accommodation for a considerable time after the asset purchase program ends and the economic recovery strengthens.” This will be done by maintaining the federal funds rate at close to zero. In his testimony, Bernanke took care to add a new clarification regarding the guiding conditions of the monetary policy. He said, “The specific numbers for unemployment and inflation [6.5 percent and 2 percent] are thresholds, not triggers. Reaching one of the thresholds would not automatically result in an increase in the federal funds rate.” Then he explained that if, for example, unemployment reaches 6.5 percent, but not through a rise in employment but rather through a decline in the labor force, or if the unemployment threshold is reached, but not the threshold for inflation, the Fed will not be in a hurry to increase its federal funds rate. All those sophisticated and well-calibrated definitions and announcements are part of the difficult art of communication for central banks. One can assert that Chairman Bernanke gave a good example of this art form. I think that we can sleep soundly, at least until autumn. The risk of financial turbulence has been greatly minimized. Once autumn has passed, we will have to scrutinize very carefully the evolution of the US economy and track this evolution on the roadmap provided by Bernanke. In doing this, we cannot, of course, solve our structural problems, but we may at least avoid the surprises and the damage of high volatility in the markets.

Faiz lobisi out, aklıselim in

Başbakan'ı ikna için 4 saat

Bu haftanın en önemli ekonomik olayı Dolmabahçe’de yapılan ekonomik koordinasyon toplantısıydı. Başbakan’ın başkanlığında tüm ekonomi bakanları dört saat boyunca müzakere ettiler. Bu uzun süreyi Başbakan’ın ikna edilmesi için gereken zaman olarak okumak mümkün. Toplantının ardından yapılan ve oldukça kuru sayılabilecek resmi açıklama ikna çabasının başarılı olduğunu gösteriyor. Açıklama malumu ilan etmekten ibaret. Türkiye finans piyasasının uluslararası piyasalara büyük ölçüde entegre olduğu hatırlatılıyor, ardından da ilgili ekonomik kurumların gereken önlemleri zamanında almaya kararlı oldukları ilan ediliyor. Bir de mali disiplinden asla taviz verilmeyeceği.

Normal zamanlarda yaşıyor olsaydık, bu toplantı sanırım bu kadar uzun sürmezdi, yapılan açıklama da sıradan bir olay olarak görülürdü. Ama bildiğiniz gibi ABD Merkez Bankası’nın (FED) para musluklarını ilerde kısmaya başlayacağına dair çıkışı Türkiye’nin de dahil olduğu pek çok ülkeden sermaye çıkışlarına neden oldu. Türk Lirası değer kaybetmeye başladı, piyasa faizleri yüzde 9’u geçti. Bu gelişmelere tepki olarak da olan bitenin sorumluluğu karanlık bir ‘faiz lobisi’ne yüklendi. ‘Faiz lobisi’ söylemi Merkez Bankası’nı esir almış, ona sadece döviz satarak kur baskısını göğüsleme seçeneğini bırakmıştı. Faiz silahını kullanmak adeta olanaksızlaşmıştı. 

Dolmabahçe toplantısının can alıcı yönü ‘faiz lobisi’ söyleminin terk edilmesidir. Açıklamada ima yoluyla dahi meşum lobiden eser yok. ‘Türkiye finans piyasasının küresel piyasalara büyük ölçüde entegre’ olduğunun vurgulanması, sermaye çıkışlarının neden olduğu sorunlara piyasa mekanizmasının mantığıyla ve araçlarıyla çözüm aranmasının doğru olacağının teslimi olarak okunmalıdır. Böylece aklıselime dönülmüş oldu. 

Merkez Bankası’nın açmazı 
Bu hayırlı dönüşün ilk sonucu ortaya çıkmakta gecikmedi. Merkez Bankası pazartesi günü gelecek hafta yapılacak olan Para Politikası Kurulu’nda faiz koridorunun yüzde 6,5 üst sınırının arttırılacağı sinyalini verdi. Ne kadar arttıracağını göreceğiz. Sadece piyasaya günlük verilen paranın fiyatını arttırmak yeterli olur mu? Fatih Özatay, pazartesi günkü yazısında yüzde 4,5 olan politika faizinin de arttırılması gerektiğini yazdı. Asaf S. Akat ise dünkü yazısında yüksek faiz artışının sıcak para bolluğuna, dolayısıyla da Türk Lirası’nın yeniden aşırı değerlenmesine neden olabileceğinden söz etti. 

Aklıselime dönüş elbette Merkez Bankası’nın karşı karşıya olduğu klasik politika açmazlarının kendiliğinden çözümleneceği anlamına gelmiyor. Ama en azından tartışmayı bıraktığımız yerden devam ettirebiliriz. Bir yandan reel kurun aşırı değerlenmesini istemiyoruz. Aksi takdirde zaten artışa geçmiş olan cari açığın daha da artması ve ilerde FED’in parayı sıkılaştırmaya başlaması ile birlikte çok daha sert sermaye çıkışlarına neden olması fazlasıyla muhtemel. Öte yandan ise halen yıllık artış temposu yüzde 25 civarına yükselen kredi genişlemesini dizginlemek istiyoruz. Aksi takdirde enflasyon hedefinden daha da uzaklaşılacak. 

Tam bir bıçak sırtı durumu. Sanırım Merkez Bankası kur sepetinin 2.20’nin biraz üzerinde istikrara kavuşmasına razı. Bir süre bununla idare edebileceğini düşünüyor. Bunun için ölçülü bir faiz artışı yeterli olabilir. Piyasa faizlerinin yeniden yüzde 5 civarına geri gelmesini beklemek hayal olur. Negatif reel faiz politikasının sonu geldi gibi duruyor. Ne ki, esas sorun olduğu yerde duruyor: Düşük büyüme, nispeten yüksek enflasyon ve artma eğiliminde olan bir cari açık.